Bir hayat simülasyonunu botlarla dengelemek

Bir hayat oyununda en kötü hata, oyuncunun fark etmeyeceği hatadır: her yol kendi içinde mantıklı görünür, ama toplamda herkes aynı yere varır. Tek tek oynayarak bunu göremezsin. Biz de oyunu oynayacak botlar yazdık.

Önce bir şeyi söyleyelim: bot, oyuncu değildir. Bir botun ne yaptığı, bir insanın ne yapacağını söylemez. Botu bir ölçü aleti olarak kullanıyoruz: kuralların nereye varabildiğini görüyoruz, insanların nereye varacağını değil.

İki bot

• Rastgele bot. Her kararda yazı tura atar. Oyunun kuralları dengesizse bunu en çıplak haliyle gösterir.
• Niyetli bot. Her hayata bir eğilim seçer (dört eğilim var) ve her kararda o eğilime uyan seçeneği alır. Hep aynı "tipe" yönelen, tutarlı karakterli bir oyuncunun kaba bir taklidi.

İkisi ayrı raporlanıyor. Tohum sabit: aynı koşuyu tekrarlarsan aynı sonucu alırsın. Bir koşuda 600 rastgele ve 600 niyetli, toplam 1200 hayat oynanıyor; bunların 1090-1100 kadarı yetişkinliğe (altıncı sezon) ulaşıyor.

Hedef

Bu tur için üç hedef koyduk:

1. Rastgele botta hiçbir yetişkinlik yolu yüzde otuzu geçmesin, hiçbiri yüzde sekizin altında kalmasın.
2. Niyetli bot, seçtiği yola gerçekten ulaşabilsin.
3. Otuz üç mesleğin hepsi çıksın; hiçbiri hayatların yüzde onunu geçmesin.

Bulduğumuz çarpıklık

Yetişkinlik altı yola ayrılıyor: güvencesiz iş, zanaat, kamu, diploma, eve dönüş, yurt dışı. İlk ölçümde güvencesiz yolun payı yüzde 65,8 çıktı. Rastgele botta bile yüzde 51. Diploma yüzde 3,1.

Neden? Güvencesiz yol, kuralların sonunda duran "kalan herkes" kovasıydı ve üç şey bütün hayatı o kovaya çekiyordu:

1. Eve dönmüş ya da istifa etmiş olmak, diploma, zanaat ve kamu yollarında veto sayılıyordu. Rastgele botta güvencesizlerin yüzde 71'i bu yüzden oradaydı.
2. Üniversiteyi bitirenler diplomaya değil, bir işaret yoksa güvencesize düşüyordu. Mezunların yüzde 48'i.
3. Ataması yanan mezun diplomadan atılıyordu: niyetli okuyan botun 249 hayatından 145'i.

Yani oyun, "okudum, bitirdim" diyen birine "olmadı, güvencesizsin" diyordu. Gerçekte öyle olabilir; ama her seferinde öyle olması oyunun söylediği şey olmamalı.

Kural sırasını değiştirdik, vetoları daralttık. Sonuç: rastgele botta en büyük yol yüzde 26,3 (zanaat), en küçük yüzde 11,3 (yurt dışı). Niyetli botta hep okuyanlar artık diplomaya (yüzde 12,4) ve kamuya (yüzde 33,6) ulaşıyor; eskiden hepsi kamu ya da güvencesizdi, diploma sıfırdı.

Meslekler

Aynı ölçüm mesleklere de baktı. İlk turda otuz üç meslekten yalnız otuz biri çıkıyordu; fotoğrafçı ve işsiz mezun hiç, polis bir kere. Buna karşılık müzisyen 173 hayatta, içerik üreticisi 157 hayatta çıkıyordu.

Düzelttikten sonra otuz üç meslek de çıkıyor. En büyükleri: doktor 85 hayat (yüzde 7,1), güvencesiz günlük işçi 77 (yüzde 6,4), atanamayan 76 (yüzde 6,3). Hiçbiri yüzde onun üstünde değil. Polis 38, fotoğrafçı 36, işsiz mezun 27.

Kendimizi yanıltmamak için

Gerçek bot koşusunu mümkün olduğunca az tutmak için şöyle yaptık: önce kayıtlı 1200 hayatın beşinci sezon sonundaki durumunu bir kez kaydettik ve altı aday kural sırasını bu kayıt üzerinde çevrimdışı denedik. Çevrimdışı "önce" sayıları, gerçek bot ölçümüyle birebir çıktı. Bu bize yöntemin doğru çalıştığını gösterdi. Sonra seçtiğimiz sürümü gerçek botla bir kez doğruladık.

Sınırlar da var, bunları saklamıyoruz:

• Örnek küçük. Bir yolun payı iki puan oynayabilir.
• Niyetli botun üç rotası var. Eve dönüş ve yurt dışı rotası yok; bu yüzden niyetli tabloda ikisi sıfır. Bu botun sınırı, kuralın sorunu değil. Kural dengesini rastgele botta ölçüyoruz.
• Kamu yolunun niyetli botta yüzde 33,6 olması tek bir rotadan geliyor ("hep okuyan, kamu sınavına giren"). Bu doğru bir sonuç.
• Bot oyuncu değil. İnsanlar farklı seçer.

Bu ölçümü yaptıktan sonra meslek ve sahne testlerini yeniden koştuk, hata sıfır çıktı. Bu iş bitmiş değil. Sezonları kısaltırken bazı bölümlerin sayaç katkısı değişti; bu yüzden final eşiklerini aynı botlarla yeniden ölçmek notlarımızdaki açık işlerden biri.