Doğduğun on yıl

Hayat Dosyası'nda ilk karar, daha hiçbir şey oynamadan verilir: hangi on yılda doğdun? Dört seçenek var: 1980'ler, 1990'lar, 2000'ler, 2010'lar. Her birinin altında tek bir cümle yazıyor. 1980'ler için "Sokakta büyüdün. Telefon duvardaydı, internet çok sonra geldi." 2010'lar için "Ekranla doğdun. Her şeyi biliyorsun, hiçbir şeyi denemedin."

Bu bir süs değil. Oyunun geri kalanı bu seçimin üstüne kuruluyor.

Yılı on yılın başına koymak

Doğum yılını önce on yılın ortasına koymuştuk: 1985, 1995, 2005, 2015. Makul görünüyordu. Sonra senaryoyu yıl yıl yazmaya başlayınca sorun çıktı. Oyun yılı, doğum yılı artı yaşın toplamı. Ortadan başlarsak her tarihi beş yıl kaydırıyoruz.

10 Ekim'de kararı verdik: doğum yılı on yılın başı. Artık 1990'da doğan biri 1999 depremini dokuz yaşında yaşıyor, 2010'da doğan biri pandemiyi on yaşında. Yıla bağlı bir olay yazarken senaryo artık bunu doğrudan yazabiliyor.

Aynı olay, farklı yaşta yaşanınca başka bir sahne olur.

Aynı sahne, başka bir ev

Oyundaki bir sahne tek bir metin değil. Her sahnenin varyantları var: bir koşul yazıyorsun, koşul doğruysa o cümle gösteriliyor. Koşullardan biri doğum on yılı. Yazım kuralımız dönemleri şöyle tarif ediyor:

• 1980'ler: ev telefonu nadir (bakkal ya da komşu), cep telefonu yok.
• 1990'lar: evde telefon var, cep telefonu nadir.
• 2000'ler: kontörlü cep telefonu.
• 2010'lar: akıllı telefon.

Kural basit: dönemle çelişen bir nesne varsa, o cümle o on yıl için yeniden yazılır. Annenin gece geç saatte aranması 1980'de komşunun kapısını çalmak olabilir, 2010'da bir mesaj. Hangisinin doğru olduğunu senaryo bilmek zorunda.

Aynı deprem, dört ayrı haber yolu

Birinci sezon bebeklik. Bir bölümde ("Sarsıntı") yer kırk beş saniye sallanıyor; oyuncu on altı ile yirminci ay arasında, yani hatırlamayacak bir yaşta. Ev ise o geceyi hatırlıyor. Haberin eve nasıl ulaştığı on yıla göre ayrı yazılı:

• 1980'ler: haber yalnız radyodan geliyor; ev telefonu olan nadir, o da kilitli.
• 1990'lar: haber radyo ve televizyondan geliyor; telefon hatları kilitli.
• 2000'ler: cep telefonları çalışmıyor; hatlar kilitli, haber radyodan.
• 2010'lar: telefonlar bir süre çekmiyor; haber ekranlardan, paylaşımlardan geliyor.

Çadır kuyruğu da, turuncu hasar kâğıdı da aynı. Değişen, evin dış dünyayla bağı. "Doğduğun on yıl" bu yüzden kozmetik bir ayar değil: bir kuşak, kendi hayatına başka bir haberleşme düzeniyle giriyor.

Bu tarafı çizmek de ayrı bir iş

Yazıdaki dönem, resimde de karşılık bulmak zorunda. Aynı sahne dört kez çiziliyor; hangi on yılda hangi eşyanın görüneceği ayrı bir sözlükte duruyor. Bunu Bir hayat nasıl çizilir yazısında anlattık. Kapak karesindeki oturma odası bir örnek: tüplü televizyon ve soba, seksenlerin evi.

Neden bu kadar uğraştık

Bir hayat oyunu "herkesin hayatı" gibi davranıyorsa, 1980'de doğan oyuncunun gördüğü salonla 2010'da doğanın salonu aynı olamaz. Aynı olursa oyuncu bunu çok çabuk fark eder ve inanmayı bırakır. İnanmayı bırakan oyuncuya bir hayat okutamazsın.

Hâlâ eksiklerimiz var. Dönem uyumsuzluğunu yakalayan bir tarama aracımız var ama sahne sayısı çok; kaçan tek bir telefon bile oyuncunun gözüne batabilir. Bir cümle yanlış on yıla düşmüşse bize support@yaspergames.com adresinden yaz.